Deze opname toont twee van de bekendste sterrenstelsels aan de noordelijke hemel: M81 links en M82 rechts. Ze staan in het sterrenbeeld Grote Beer, op ongeveer 12 miljoen lichtjaar afstand. Daarmee liggen ze ver buiten onze eigen Lokale Groep, maar nog steeds dichtbij genoeg om tot onze kosmische omgeving te worden gerekend.
M81, ook bekend als Bode’s sterrenstelsel, is het grote spiraalstelsel links in beeld. De heldere kern en sierlijke spiraalarmen geven het stelsel een rustige en geordende indruk. Toch is ook M81 gevormd door zwaartekrachtinteracties, net als zijn veel chaotischer ogende buur.
M82, het Sigaarstelsel, ziet er heel anders uit. We kijken bijna precies tegen de zijkant van dit sterrenstelsel aan. Daardoor vallen de donkere stofbanden en rood oplichtende gebieden extra op. Die rode structuren bestaan uit waterstofgas dat wordt verlicht door intense stervorming. M82 is een starburststelsel: het vormt nieuwe sterren in een veel hoger tempo dan een normaal spiraalstelsel.
De oorzaak daarvan is interactie. Miljoenen jaren geleden kwamen M81 en M82 dicht genoeg bij elkaar om elkaar door hun zwaartekracht sterk te verstoren. De spiraalstructuur van M81 werd beïnvloed, terwijl gas in M82 werd samengedrukt en richting het centrum werd geduwd. Daardoor ontstond een krachtige uitbarsting van stervorming. Vanuit de kern van M82 worden nu gas en stof naar buiten geblazen door energierijke sterrenwinden en supernova’s.
De twee sterrenstelsels staan niet op zichzelf. Ze maken deel uit van de M81-groep, een van de dichtstbijzijnde groepen sterrenstelsels buiten onze Lokale Groep. Deze groep bevat nog meer sterrenstelsels en zeer zwakke getijdenstructuren, waarvan sommige zijn ontstaan door vroegere zwaartekrachtontmoetingen. In diepe opnamen zijn bovendien zwakke voorgrondstofwolken en verre achtergrondstelsels zichtbaar. Zo laat één foto meerdere lagen van het heelal tegelijk zien.
Wat we hier zien is dus meer dan een mooie combinatie van twee sterrenstelsels. Het is een momentopname van galactische evolutie: een groot spiraalstelsel, een verstoord starburststelsel en de onzichtbare kracht van zwaartekracht die beide stelsels gedurende miljoenen jaren heeft gevormd.