Dansende lichten aan de hemel: het verhaal achter het noorderlicht van mei 2024
Op de nacht van 10 op 11 mei 2024 gebeurde er iets uitzonderlijks in Nederland: het noorderlicht was met het blote oog zichtbaar tot diep in het zuiden van het land. Zelfs in Zaltbommel kleurde de hemel rood en groen boven de Waalbrug. Een zeldzaam schouwspel, en een herinnering aan de enorme krachten die onze zon kan loslaten.
Hoe ontstaat noorderlicht?
Het noorderlicht, of aurora borealis, ontstaat wanneer elektrisch geladen deeltjes van de zon (voornamelijk elektronen en protonen) in botsing komen met de atmosfeer van de aarde. Deze deeltjes worden naar de polen geleid door het aardmagnetisch veld. Daar botsen ze op zuurstof- en stikstofmoleculen in de atmosfeer, waarbij licht vrijkomt. Dat licht zien wij als golvende sluiers aan de hemel.
Rood en groen: wat betekenen die kleuren?
De kleur van het noorderlicht hangt af van het soort deeltje dat wordt geraakt en op welke hoogte:
Groen is het meest voorkomende kleur en ontstaat wanneer geladen deeltjes zuurstofatomen raken op ongeveer 100 km hoogte. Rood is veel zeldzamer en ontstaat bij botsingen met zuurstof op grotere hoogte (boven 200 km). Deze kleur is een teken van een krachtige geomagnetische storm.
De rode kleur die in mei 2024 boven Nederland te zien was, duidt dus op een uitzonderlijk sterke uitbarsting van zonnedeeltjes.
De zon en haar cycli
De zon doorloopt een cyclus van ongeveer 11 jaar, waarin het aantal zonnevlekken, zonnevlammen en coronale massa-ejecties (grote wolken geladen plasma die in de ruimte worden geslingerd) varieert. In perioden van zonne-maxima — zoals we nu naderen, met een piek verwacht rond 2025 — zijn deze uitbarstingen talrijker en krachtiger.
De uitbarsting van 10 mei 2024 werd veroorzaakt door een enorme coronale massa-ejectie die recht op aarde af kwam. De resulterende geomagnetische storm werd geclassificeerd als G5, de hoogste categorie. Zulke stormen zijn zeldzaam, en dat noorderlicht zo zuidelijk zichtbaar is, gebeurt maar een paar keer per eeuw.
Noorderlicht boven Zaltbommel
Zaltbommel ligt ver ten zuiden van waar aurora normaal gesproken zichtbaar is. Toch kleurde de hemel daar rood en groen — een gebeurtenis die de meeste inwoners nooit eerder meemaakten. De iconische Waalbrug van Zaltbommel, ook wel de Martinus Nijhoffbrug genoemd, stond die nacht in prachtig contrast met het dansende licht erboven. Leuk weetje: deze brug, geopend in 1996, is vernoemd naar de dichter die Zaltbommel in een van zijn beroemdste regels noemde: "Ik ging naar Bommel om de brug te zien…"
Een onvergetelijke nacht
De nacht van 10 op 11 mei 2024 herinnert ons eraan dat we leven op een planeet die in directe interactie staat met haar moederster. En soms, als de omstandigheden precies goed zijn, krijgen we een lichtshow te zien die normaal alleen is weggelegd voor bewoners van de poolcirkel.